Đang trưa ăn mày vào chùa
Sư ra cho một lá bùa rồi đi
Lá bùa chẳng biết làm gì
Ăn mày nhét túi lại đi ăn mày.
(Trích bài thơ Vào chùa – Đồng Đức Bốn)
1. Đang trưa ăn mày vào chùa
Không gian “đang trưa” mở ra như một lò nung của thực tại. Đây không phải là thời khắc của sự nghỉ ngơi, mà là đỉnh điểm của sự thiêu đốt. Cái “ăn mày” bước vào cổng chùa không mang dáng dấp của kẻ tìm đạo, mà mang hình hài của một chúng sinh đang vùng vẫy, lạc loài giữa dòng đời đầy bất trắc và sợ hãi:
“Cũng như đứa trẻ lìa nhà
Lạc loài, càng bước càng xa, xa vời…
Bơ vơ trên quãng đường đời
Kìa là hang vắng, nọ thời rừng hoang
Thập thò mảnh hổ, ác lang
Trí con khủng khiếp kinh hoàng khóc la”.
(Nguyện về cõi Phật – Nghi thức tụng niệm PGKS)
Người ăn mày đứng đó, đại diện cho những kiếp người đang chìm đắm trong dòng nước đen ngòm của tham cầu và sinh kế. Sự hiện diện của hắn là minh chứng cho nỗi khổ đau của một thế gian đang chao đảo, nơi mà cái bụng đói lấn át hoàn toàn tiếng gọi của tâm linh:
“Biển trần thế đục nhơ đã lắm
Bao anh hùng chìm đắm khổ nguy
Nước tham một dãy đen sì
Gió cuồng nổi dậy sân si ba đào”.
(Thuyền Trí huệ – Nghi thức tụng niệm PGKS)
2. Sư ra cho một lá bùa rồi đi
Nhà sư xuất hiện, trao một “lá bùa” rồi quay lưng đi. Hành động này cũng giống như người bạn thân trong Kinh Pháp Hoa, nhân lúc gã cùng tử say rượu (say men đời), đã lén đem hạt châu vô giá cột vào chéo áo cho bạn rồi đi xa. Lá bùa ở đây chính là Pháp bảo, là hạt châu như ý. Nhà sư (người dẫn đạo) muốn trao cho kẻ khốn cùng một phương tiện để thoát khổ vĩnh viễn, chứ không chỉ là một bữa cơm qua ngày:
“Kẻ dẫn đạo ra công dìu dắt
Lời pháp lành khuyên nhắc ân cần
Cho người biết nẻo tu thân
Đưa người khỏi chốn xoay vần tội khiên”.
(Chúc mừng Chánh Pháp – Nghi thức tụng niệm PGKS)
Nhưng bi kịch nằm ở sự lệch pha. Pháp thì thâm sâu vi diệu, còn mắt trần của kẻ ăn mày thì chỉ thấy đó là tờ giấy vô tri. Hắn đứng trước kho báu mà không biết đó là kho báu, lạc lối ngay trong khu rừng của chính những tri kiến hẹp hòi:
“Sánh Phật pháp, rừng sâu thăm thẳm
Nẻo quanh co u ẩn khó lường
Cây cây, cỏ cỏ vấn vương
Một phen đều phải lạc đường không ra”.
(Ánh sáng – Kệ tụng PGKS)
3. Lá bùa chẳng biết làm gì
“Chẳng biết làm gì” – câu thơ này phơi bày sự Vô minh. Cũng như gã cùng tử trong Kinh Pháp Hoa thức dậy sau cơn say, không hề hay biết mình có hạt châu trong áo, nên vất vả lặn lội phương xa xin ăn để sống. Người ăn mày cầm lá bùa (hạt châu) trên tay nhưng lại thấy nó vô dụng trước cơn đói hiện tại.
Hắn đang ở trong bóng tối của nhận thức, nên dù ánh sáng của lá bùa (Pháp) có ở đó, hắn vẫn không thể thụ hưởng. Hắn khao khát ánh sáng mặt trời của vật chất, mà bỏ quên ánh sáng giải thoát:
“Đương trong tối mong cầu ánh sáng
Ánh pháp mầu chói rọi khắp nơi
Cũng như ánh sáng mặt trời
Để cho tất cả cõi đời hưởng chung”.
(Ánh sáng – Kệ tụng PGKS)
Sự “chẳng biết” này khiến hắn bàng hoàng, ngơ ngác giữa ngã ba đường của số phận, không có ai chỉ điểm để nhận ra giá trị thực sự của vật mình đang nắm giữ:
“Bàng hoàng giữa chốn rừng mê
Chẳng ai giùm chỉ đường về cho con
Ngây thơ trí nhớ đâu còn
Lại thêm nạn chướng giết mòn tánh linh”.
(Nguyện về cõi Phật – Nghi thức tụng niệm PGKS)
4. Ăn mày nhét túi lại đi ăn mày
Hành động “Nhét túi” chính là hình ảnh tái hiện trọn vẹn của điển tích Hạt châu trong chéo áo.
Cái túi bây giờ trở thành Tàng thức (A-lại-da thức), nơi cất giấu Phật tánh, cất giấu hạt giống Bồ-đề (lá bùa).
Nhét vào túi là hành động chôn vùi sự tỉnh thức vào trong tiềm thức để tiếp tục chạy theo những nhu cầu bản năng.
Lá bùa nằm im trong túi, cũng như hạt châu nằm im trong chéo áo. Người ăn mày lại tiếp tục bước ra đường, tiếp tục kiếp sống “ăn mày” dù trong túi có vật báu có thể cứu hắn khỏi mọi nghèo khó. Đây là sự lặp lại đầy đau đớn của vòng luân hồi: Có Phật tánh nhưng vẫn làm chúng sinh đau khổ.
Hắn lại tiếp tục trôi lăn trong giấc mộng dài của nhiều kiếp sống, mang theo kho báu bên mình nhưng vẫn chịu cảnh đói khát, vẫn phải đóng vai kẻ cùng khổ trong vở kịch đời:
“Giấc mơ nhiều kiếp li bì
Càng quanh lộn mãi càng si mê hoài!
Mảng lo xây đắp mộng đài
Ở nơi huyễn cảnh dặc dài thời gian”.
(Nguyện về cõi Phật – Nghi thức tụng niệm PGKS)
Bánh xe luân hồi lại quay, hắn rời chùa để trở về với bụi đường, tiếp tục chịu sự chi phối của sinh, già, bệnh, chết, bỏ lỡ cơ hội giải thoát ngay trong tầm tay:
“Rồi theo nghiệp luân hồi trở lại
Cũng sanh thân, cũng mãi tấn tuồng
Bánh xe tứ khổ quay cuồng
Sanh, già, bệnh, chết theo guồng chuyển xoay!”.
(Chúc mừng Chánh Pháp – Nghi thức tụng niệm PGKS)
5. Khi Hai Tâm Hồn Chạm Nhau
Giữa cái nắng chói chang và cơn đói cồn cào, vẫn lóe lên một nét đẹp nhân văn sâu sắc. Cái đẹp ở đây chính là sự lặng im, họ hiểu nhau, họ trân trọng nhau. Nhà sư cho nhưng cho một lá bùa, đó là cả một tấm lòng! Còn ăn mày thì bỏ lá bùa vào túi chứ không vứt! Cả hai cử chỉ này đều đẹp như nhau.
Bức tranh khép lại bằng sự tiếc nuối vô hạn nhưng cũng đầy trân trọng. Người ăn mày chính là gã cùng tử “trong áo có ngọc mà không biết”, là kẻ “ngồi trên đống vàng mà than nghèo”. Lá bùa trong túi vẫn còn đó, nhưng thời gian của kiếp người đã bị hoang phí một cách oan uổng cho những cuộc hành trình vô nghĩa:
“Tiếc cho tháng rộng năm dài,
Chung quy hoang phí về tay thần tiền”.
(Thân – Luật nghi Khất sĩ)
Hỡi người lữ khách trên lộ trình giác ngộ, đừng tiếp tục làm kẻ ăn mày cầm bát vàng đi xin cơm thiên hạ. Đừng để “lá bùa” Giác ngộ ngủ yên trong túi áo vô minh thêm một kiếp nào nữa. Hãy thò tay vào “túi tâm thức”, lấy nó ra và dùng ánh sáng ấy soi rọi lối về, chấm dứt kiếp sống lang thang của một gã cùng tử vốn dĩ rất giàu có nhưng lại lãng quên gia tài của chính mình.
Trung Tâm xứ, 01/12/2025 – Quang Toàn Thành Anh
