Sau khi nhận hàng Shopee, cầm bịch hột giống khô ran, đen thui, nhỏ xíu nằm gọn lỏn trong lòng bàn tay, tự dưng lòng thấy mênh mông. Người học giáo lý Đạo Phật dòm vô đây thấy cái gì? Người chưa học giáo lý nhìn vào thấy điều gì? Nói thiệt tình, ngó cái hột giống nhỏ xíu vậy chớ nó là…
1. Một hột giống mà nhiều thân phận
Bản thể cái hột giống từ ngàn xưa tới giờ nó hiền khô hà. Nó đâu có biết cất tiếng nói gạt gẫm ai, cũng chẳng thèm “oằn mình diễn tuồng” để kiếm chút danh chút phận. Vậy mà khi rớt xuống cái cuộc đời này, qua cái lăng kính đầy tính toán, phân biệt của con người, tự dưng nó bị bắt mặc đủ thứ áo quần, gán cho nhiều số kiếp:
a. Chú nông dân: dòm vô bằng cái bụng mong cầu no ấm, thấy ngay chén cơm thơm phức, liền đem ươm xuống sình lầy dập dờn hy vọng mùa sau.
b. Ông thầy thuốc: dòm vô bằng cái tâm thương người đau ốm, thấy đây là vị thuốc hay, nâng niu từng cái chồi non đặng cứu mạng, xoa dịu cơn đau trần thế.
c. Mấy người mộng mơ: thì lại bứng vô chậu kiểng, tưới nước bón phân, ngồi chờ mỏi mắt tới ngày nó trổ bông thanh tao thoát tục đặng ngắm nhìn.
Đó, cái Tâm nhân ngã, cái thói ích kỷ, thấy cái gì cũng muốn quơ quào về cho mình, nó ngộ vậy đó. Nó tự gán ghép cho vạn vật biết bao nhiêu ý nghĩa thực thực hư hư. Để rồi thiên hạ cứ xúm nhau khen ngợi, cưng chiều khi món đồ vừa ý, rồi lại đành hanh chê bai, hắt hủi khi nó hổng còn xài được nữa. Cái hột giống vốn vô can, tự tại; chính cái tâm phân biệt của người đời tự bày ra một sân khấu rồi vô diễn tuồng khóc cười một mình chớ ai biểu.
2. Tám ngọn gió cứ thổi miết không ngừng
Từ chuyện cái hột giống, ngó lại cái kiếp nhơn sinh của chúng ta mà coi. Sanh ra ở cõi Ta-bà này, vừa mới chập chững biết đi là đã phải hứng chịu Bát Phong, tức là tám ngọn gió đời nó thổi miết, thổi hoài từ vô thỉ kiếp tới nay, hổng chừa một ai:
a. Bốn ngọn gió thuận (Dễ làm mình mê muội, tự cao)
Lợi (Được tiền tài, của cải đầy nhà), Dự (Được tiếng tốt, tiếng thơm đồn xa), Xưng (Được người ta ca tụng, nâng bốc), Lạc (Được vui sướng, hân hoan).
b. Bốn ngọn gió nghịch (Dễ làm mình nổi sùng, oán hận):
Suy (Bị hao tài tốn của, mất mát), Hủy (Bị dèm pha, bêu xấu, nhục mạ), Cơ (Bị chê bai, chỉ trích, nói ra nói vào), Khổ (Bị đau khổ, rầu rĩ, buồn phiền)
Cái tâm phàm phu của mình ngặt nỗi chưa tu tập, chưa có định lực, thành thử y chang như chiếc lá khô gặp gió. Gió “Khen” thổi tới một cái là phổng mũi bay tận trời xanh, tưởng mình ngon lành lắm. Tới chừng gió “Chê” ập qua một phát là xụi lơ, dìm mình xuống đáy bùn tăm tối, oán trách người đời sao bạc bẽo. Tụi mình cứ cặm cụi cả đời chạy theo mấy cái thước đo hư huyễn của người ta, để rồi nhận ra cái giá trị của mình lại nằm trên đầu môi chót lưỡi của thiên hạ. Lời nói khen chê, nói cho cùng, có khác gì tiếng bọt nước phập phồng trên sông? Sinh ra đó rồi mất tiêu đó, có vững bền đâu mà bấu víu cho nó đau cái lòng!
3. Cứ ngay thẳng mà vươn nơi đất tâm chính mình
Hiểu được cái lý Vô thường và Duyên sinh của nhà Phật rồi, thì từ người trí thức cho tới bà con nông dân mình đều gặp nhau ở một chỗ: Quay về lo cho mảnh đất tâm của chính mình.
Thôi thì, đất tâm mình, mình cứ cặm cụi cày xới, Mặc kệ miệng đời như gió thoảng ngoài dậu vắng.
Học cái nết của hột giống là học cái hạnh tự tại, dẫu đời có xoay vần cỡ nào mình vẫn là mình. Gặp lúc ngặt nghèo bị quăng xuống sình lầy dơ dáy, hột giống đâu có oán trách, đâu có đứng đó phân bua, cũng chẳng thèm đợi ai vỗ tay khen ngợi mới chịu nảy mầm. Nó cứ âm thầm bám rễ sâu vô lòng đất cát, gom góp nội lực, rồi tự tại vươn thẳng lên chỗ có ánh sáng mặt trời mà sống. Đó mới thiệt là cái gốc của sự tu thân: Đơm đóa thiện lành, kết trái từ bi. Khi cái bụng mình đã vững chãi, cái tâm mình đã định rồi, thì mấy chuyện thị phi, thành bại ngoài kia bỗng chốc hóa thành mây khói hết trơn.
Mọi chuyện thị phi, đúng sai, hơn thua ở đời… thôi thì xin gửi lại cho gió ngàn cuốn đi cho nhẹ mình. Hãy cùng thực hành lời Đức Thế Tôn dạy trong Kinh Pháp Cú (Kệ số 81) như một tiếng chuông thức tỉnh cái tâm mình:
“Như đá tảng kiên cố
Không gió nào lay động
Cũng vậy giữa khen chê
Người trí không dao động”
Phật pháp nói nghe cao siêu, chớ thiệt ra đâu có ở đâu xa xôi trên bàn thờ hay trong kinh sách huyền bí khó hiểu. Phật pháp nằm ngay bên hiên nhà lộng gió đêm nay, nằm trong lòng bàn tay nứt nẻ, và nằm ngay trong cái nhìn điềm nhiên, tỉnh bơ của mình trước những khúc quanh, chìm nổi của cuộc đời.
11/6/2026 – QTTA
