LTG: Ở tịnh xá giữa lòng Sài Gòn này có một con chó tên Lu, hay nghe những con chó hàng xóm xung quanh sủa thì nó cũng không biết ất giáp gì cũng hùa theo sủa vang tịnh xá, khi bị la thì tỏ ra vẻ sợ hãi nghe lệnh ngoan hiền.
Mỗi bận nhìn cái bộ dạng cúp đuôi giả đò sửa sai của nó, con trò lại tự mỉm cười, chợt nhận ra bóng dáng của thế gian hiển hiện ngay nơi một góc sân tịnh xá chật hẹp này.
1. Đứa con của mùa dịch nương náu cửa thiền
Lai lịch của con Lu cũng đặc biệt lắm. Chợt nhớ lại mấy năm trước, có một con chó mẹ không biết vừa thoát khỏi nơi khiếp đảm nào, chắc là lò mổ hay nơi bạo hành, người ngợm đầy vết thương, hoảng hốt hớt hải chạy đại vào tịnh xá để trốn. Quý sư từ bi giữ lại nuôi nấng. Rồi con Lu được sinh ra ngay trong những ngày tháng Sài Gòn căng thẳng vì mùa dịch Covid. Tính tới năm nay, con Lu cũng tầm 7 năm thong dong nương bóng từ quang, nghe tiếng chuông mỗi sớm chiều.
Trầm tĩnh là vậy, nhưng ngặt nỗi đêm nào con Lu cũng sủa. Cứ tầm canh khuya, khi con hẻm trước tịnh xá đã thưa người, những con chó đầu hẻm trước tịnh xá sủa một tiếng “ăng ẳng” vì bóng con mèo, hay nhà đối diện ầm ầm tiếng xe máy chạy đêm, là con Lu ở trên lầu 1 tịnh xá lập tức vọt dậy. Nó vươn cổ, hướng cái mõm ra phía cổng sắt mà sủa hăng máu, tiếng sủa dội vào vách tường xi măng vang rền cả tịnh xá vốn đang thanh tịnh.
Mỗi lần như vậy, con trò lại phải bước ra, dậm chân nạt: “Lu! Im coi, sủa bậy, sủa bạ!”. Nghe tiếng con trò la, nó liền tắt đài cái rụp. Cái đuôi đang vểnh lên kiêu hãnh bỗng cụp sát vô háng, bốn chân chụm lại, cái đầu gục xuống nền gạch men, cặp mắt ươn ướt ngước lên nhìn con trò như muốn nói: “Con biết lỗi rồi, con ngoan mà”. Cái tuồng ngoan hiền giả đò đó của nó, một đêm con trò cũng được xem mấy bận.
2. Hãy thử nhìn cái sự “Hùa vô tội”
Người ngoài nhìn vào, có lẽ sẽ nghĩ con Lu hay giật mình sủa đêm là do di truyền cái tâm lý hoảng loạn, sợ hãi từ con chó mẹ năm xưa. Đó cũng chỉ là một phần nhỏ, nhưng con trò quán chiếu kỹ thì thấy không phải vậy. Cái sủa của con Lu hoàn toàn không mang dấu vết của sự khiếp đảm hay tổn thương từ quá khứ. Nó sủa rất hăng, rất tự tin và đầy kích động. Đó chính là cái nết “hùa vô tội”, một kiểu phản ứng thuần bản năng, thấy người ta làm sao thì mình làm vậy chứ bản thân chẳng biết ất giáp, chẳng thấy tận mắt nguyên nhân là cái gì.
Cái hùa của con Lu là “vô tội” vì nó là loài súc sanh, hành động theo nghiệp thức chiêu cảm và tập tính bầy đàn. Con chó hàng xóm sủa vì có tác nhân thật đó là người lạ hay tiếng động, còn con Lu sủa chỉ vì… con chó hàng xóm sủa. Nó biến cái âm thanh của kẻ khác thành cái cớ để kích động chính mình.
3. Đem lời Như Lai dạy vào thói đời a dua
Nhìn cái nết sủa hùa của con Lu, con trò nhớ mang máng lại và vội tìm lật những trang kinh được học. Hay quá, lời vàng của Đức Thế Tôn từ hơn hai ngàn năm trước mà thấy sao soi thấu tâm can con người thời hiện đại đến vậy.
Ẩn dụ “Chuỗi người mù” trong Kinh Canki (Trung Bộ Kinh số 95): Đức Phật từng dùng hình ảnh một chuỗi người mù dắt tay nhau đi để chỉ những kẻ tin tưởng và hành động mù quáng theo số đông:
“Ví như một chuỗi người mù ôm lưng nhau, người đi trước không thấy, người đi giữa không thấy, người đi sau rốt cũng không thấy…”.
Con Lu chính là một mắt xích trong chuỗi người mù ấy. Nó không thấy kẻ trộm, không thấy mối nguy, nhưng vì con đi trước “phát tín hiệu” là nó lập tức tin tưởng và sủa theo. Con người ta sống giữa Sài Gòn hoa lệ này, hay rộng hơn là trên không gian mạng mênh mông, nhiều khi cũng y chang như vậy. Thấy đám đông rần rần lên án một ai, chưa biết trất trớt ngọn ngành, chưa rõ thực hư ra sao, cũng vội vàng dùng cái bàn phím của mình để “chửi hùa”, “ném đá hùa” cho sướng tay. Đó chẳng phải là đang tự biến mình thành một mắt xích mù quáng trong chuỗi sủa hùa của thế gian hay sao?
Lời cảnh tỉnh trong Kinh Kalama, Bậc Đạo Sư đã ân cần nhắc nhở người dân Kalama mười điều chớ vội tin, trong đó có đoạn:
“Chớ vội tin vì nghe truyền thuyết; chớ vội tin vì theo truyền thống; chớ vội tin vì nghe người ta nói vậy…”
Đức Phật đề cao sự chứng nghiệm cá nhân và tư duy độc lập. Ngài muốn chúng ta phải là những hành giả tỉnh thức, có sự Như lý tác ý, tức là biết nhìn nhận, phân tích sự vật tận gốc rễ. Trái ngược lại là Phi như lý tác ý, là cách phản ứng thô tháo của tâm thức khi bị ngoại cảnh dẫn dắt, nghe một tiếng động liền khởi tâm sân hận, thấy một hành vi liền lập tức bắt chước theo mà không chịu dừng lại một giây để quán xét.
4. Có làm đứa con ngoan?
Mỗi đêm, sau khi la con Lu và thấy nó ngoan ngoãn nằm im, con trò lại suy nghĩ mong mọi người và tự nhắc nhở chính mình. Sống ở đời, áp lực từ dư luận, từ những trào lưu xã hội ngoài kia lúc nào cũng chực chờ cuốn phăng ta đi. Nếu cái tâm không có định lực, không có hiểu biết để phân định đúng sai, ta sẽ rất dễ rơi vào cái bẫy “a dua”, trở thành bản sao ồn ào của một ai đó mà đánh mất đi sự tự chủ của chính mình.
Vuốt ve cái đầu của con Lu, con trò thầm nghĩ: Con Lu sống và ăn cơm tịnh xá 7 năm, khi bị la còn biết sợ hãi mà dừng lại, biết tỏ vẻ nghe lệnh ngoan hiền. Con người mình mang danh là loài linh trưởng có trí tuệ, nếu lỡ có những lúc “sủa hùa” theo thói đời, thì khi được Chánh pháp cảnh tỉnh, liệu có biết dừng lại, biết “tỏ vẻ sợ hãi” trước nhân quả tội báo mà quay đầu làm một đứa con ngoan hiền của Phật hay không?
22.06.2026 – QTTA
